1- در سجده سهو (البته احتیاط مستحب آن است كه رو به قبله باشد).

2- در نمازهاى مستحبى در صورتى كه بخواهد در حال راه رفتن یا هنگام حركت وسیله نقلیه، نماز بخواند.

كیفیت رو به قبله بودن در نمازها كسى كه نمازش را ایستاده مى خواند، بایستى صورت و جلو بدنش رو به قبله باشد، و اما بهتر است انگشتان پاها و پشت دستها و سر زانوها هم در هنگام نشستن رو به قبله باشند، بخصوص ‍ آخرى و اما كسى كه نشسته نماز مى خواند، بایستى صورت و سینه وشكم و حتى سر زانوهایش رو به قبله باشد و اگر كسى نمى تواند نشسته نماز بخواند و وظیفه اش خوابیده نماز خواندن است، بایستى به پهلوى راست بخوابد، به طورى كه صورت و جلو بدنش رو به قبله باشد و اگر این طورنمى تواند، بایستى به پهلوى چپ طورى بخوابد كه صورت و جلو بدنش مقابل قبله باشد و اگر این طور هم نمى تواند، بایستى به پشت بخواند، به طورى كه صورتش به طرف آسمان و كف پاهایش به طرف قبله باشد.

دوم: در حال احتضار و آن به صورتى است كه اگر بنشیند، صورتش رو به قبله باشد.

سوم: در حال نماز خواندن بر میت كه بایستى میت را طورى جلو نمازگزار بگذارند كه سرش به طرف راست و پاهایش طرف چپ نمازگزار قرار داشته باشد كه در شهرهاى ما سرش به طرف مغرب و پاهایش به طرف مشرق قرار مى گیرد.

چهارم: در حال دفن میت كه میت را به پهلوى راست طورى مى خوابانند كه صورت و جلو بدنش رو به قبله باشد.

پنجم: در هنگام سر بریدن و یا نحر كردن حیوانات به صورتى كه جاى ذبح و نحر حیوان و همچنین جلو بدن او رو به قبله باشد وبنابر احتیاط مستحب، شخص ذبح كننده هم رو به قبله باشد.

عروة الوثقى، فیما یستقبل له.

جایى كه رو به قبله بودن حرام است در حال تخلى (بول و غائط كردن) رو به قبله یا پشت به قبله بودن حرام است.

عروة الوثقى، فیما یستقبل له، مساله 2

مواردى كه رو به قبله بودن مستحب است

1- در حال دعا؛ 2- در حال قرائت قرآن؛ 3- در حال ذكر؛ 4- در حال تعقیب؛ 5- در حال سجده شكر؛ 6- در حال سجده واجب قرآن؛ 7- مطلقا در حال نشستن.

عروة الوثقى، فیما یستقبل له، مساله 3

مواردى كه رو به قبله بودن مكروه است

1- در حال آمیزش (جماع)؛ 2- در حال پوشیدن شلوار؛ 3- هر حالى كه با تعظیم قبله منافات داشته باشد، مانند آب دهان انداختن در مقابل قبله و...

عروة الوثقى، فیما یستقبل، مساله 4

راههاى تشخیص جهت قبله

1- علم (یقین): كه اگر كسى علم به قبله بودن یك جهت پیدا كرد، بایستى حكم به قبله بودن آن طرف نماید.

2- شهادت دو نفر شاهد عادل: به شرطى كه شهادت آنان از روى حس و مشاهده باشد كه در این صورت ولو شهادت آنان یقین هم نیاورد، جایگزین یقین مى شود.

3- به گفته كسى كه از روى قواعد علمى قبله را تشخیص مى دهد و گفته او اطمینان آور هم باشد.

4- ظن و گمان: كه اگر هیچ كدام از سه مرحله قبلى وجود نداشت نوبت به مرحله چهارم مى رسد كه عمل كردن به ظن و گمان باشد و آن هم از هر راهى به دست آید، چه از راه محراب مسجد یا قبرهاى مسلمانان باشد و چه از گفته صاحب خانه و چه از راه خورشید و ستاره و قطب نما باشد؛ البته باید توجه داشت كه در صورتى مى تواند به گمان عمل كند كه نتواند گمان قوى ترى پیدا كند والا بایستى گمان قوى تر را تحصیل نماید؛ مثلا اگر مهمان از گفته صاحب خانه گمان به قبله پیدا كند، ولى بتواند از راه دیگرگمان قوى تر به دست آورد، نباید به حرف او عمل نماید.

عروة الوثقى، القبله، مساله 1 و 2 و تحریرالوسیله، ج 1، ص 141، مساله 2 و توضیح المسائل، مساله 783

كسى كه نمى داند قبله كدام طرف است

1- كسى كه تمام اطراف در نظر او مساوى است و وقت نماز هم وسعت دارد و فقط یك نماز هم باید بخواند، مانند نماز صبح، دراینجا وظیفه اش روشن است و باید چهار نماز به چهار طرف بخواند.

2- در صورتى كه وقت نماز وسعت دارد و تمام اطراف در نظر او مساوى است و باید دو نماز بخواند؛ مانند ظهر و عصر یا مغرب و عشا، در اینجا این دو نماز را به دو صورت مى تواند بخواند:

الف) ابتدا نماز اول را به چهار طرف مى خواند و بعد نماز دوم را شروع مى نماید و در هنگام خواندن نماز دوم لازم نیست كه آن را از همان طرفى كه نماز اول را شروع كرده است، شروع نماید.

ب) نماز اول را به هر طرف خواند به دنبال آن، نماز دوم را به همان طرف مى خواند و خواندن نماز دوم به طرف دیگر جایز نیست، ولى احتیاط مستحب آن است كه روش اول انتخاب شود.

3- كه در این صورت به هر چند طرف كه وقت اجازه مى دهد، نمازش را مى خواند.

4- باید نماز اول را به چهار طرف خوانده و كسرى را به نماز دوم بدهد، یعنى به هر چند طرف كه وقت دارد، نماز دوم را بخواند.

5- در این صورت آخرین نمازى كه مى خواند، به نیت عصر و نمازهاى قبلش را به نیت ما فى الذمه بخواند.

6- چهار ركعت آخر را به نیت عشا و بقیه وقت قبلى را به نیت نماز مغرب به هر چند طرف كه مى تواند، بخواند.

7- اگر مى داند كه قبله در چند طرف است، باید فقط به همان اطرافى كه یقین به قبله بودن یكى از آنها دارد، نماز بخواند.

8- حضرت امام صورت گمان را هم به صورت یقین داشتن ملحق فرموده اند. یعنى به هر چند طرف كه گمان به قبله بودن آنها دارد، فقط به همان اطراف نماز بخواند ولكن بنا بر احتیاط مستحب صورت گمان به صورت تحیر و شك ملحق گردد.

عروة الوثقى، فى القبلة، مساله 11، 13، 14، 16.

كسى كه فهمیده نمازش رو به قبله نبوده

1- در این صورت چه جاهل باشد و چه فراموش كرده باشد و چه غافل باشد -البته جهل و فراموشى و غفلت نسبت به موضوع باشد نه به حكم و چه كسى باشد كه اعتماد به ظن و گمان كرده -در صورتى كه وظیفه اش بوده و حالا فهمیده اشتباه كرده است، درتمام این صورتها نمازش صحیح است؛ منتها اگر در وسط نماز است، بدون گفتن ذكر، بدنش را به طرف قبله بر مى گرداند و در صحت این نماز هم فرقى بین داشتن وقت یا نداشتن نیست، ولى مى فرمایند غیر از كسى كه براى پیدا كردن قبله كوشش ‍ كرده، ولى بعد فهمید اشتباه كرده، بنابر احتیاط مستحب نمازها را دوباره بخواند.

عروة الوثقى، فى احكام الخلل فى القبلة، مساله 8، 9

2- اگر وقت وسعت داشته باشد -ولو به اندازه خواندن یك ركعت از نماز در وقت باید آن نماز را رها كرده و دوباره نماز را رو به قبله شروع نماید.

همان

3- باید بدون گفتن ذكر به طرف قبله برگشته و نماز را تمام كند و احتیاط مستحب آن است كه بعد از وقت قضا نماید.

همان

4- باید نماز را اعاده كند.

5بنابر احتیاط مستحب اعاده نماید، ولو پشت به قبله خوانده باشد.

همان

یادآورى 1- تمام مراحلى كه براى تشخیص قبله گفته شد (علم - شهادت دو نفر عادل و...) همان گونه كه در نمازهاى واجب روزانه جارى بود در بقیه چیزهایى هم كه رعایت قبله درباره آنها لازم است، جارى مى باشد و اما در مواردى كه حتى ظن و گمان هم به قبله بودن یك طرف در نمازهاى روزانه پیدا نمى كردیم، فرمودند به چهار طرف نماز خوانده شود، در این موضوع بقیه چیزهایى كه رعایت قبله در آنها لازم است، دو قسمند: یك قسم چیزهایى است كه تكرارشان امكان پذیر است، مانند: نماز آیات و نماز میت وقضاى اجزاى فراموش شده نماز، كه در اینها هم بایستى به چهار طرف تكرار شود و یك قسم قابل تكرار نیست، مانند: سربریدن و یا نحر حیوانات و یا دفن اموات و حال احتضار، در این موارد اگر نتواند ظن به قبله بودن یك طرف پیدا كند هر طرف را خواست انتخاب كند، آزاد است.

عروة الوثقى، فى احكام القبله، مساله 16.

 2 اگر حیوانى عمدا برخلاف قبله ذبح یا نحر شود جخوردن آن ج حرام مى شود و اما اگر از روى جهل به قبله یا فراموشى ذبح یا نحر شود و یا نمى شد آن حیوان را رو به قبله كرد، مانند حیوانى كه داخل چاه افتاده است، اشكال ندارد.

همان، مساله 2

3- اگر میتى روبه قبله دفن نشده باشد -حالا چه عمدا و چه از روى فراموشى یا به خاطر جهل به قبله بایستى قبر او را نبش كرده و او را رو به قبله نمود؛ البته در صورتى كه بدنش متلاشى نشده و موجب هتك حرمتش ‍ نگردد.

همان، مساله 3