اما اگر براى این که خودش یا مسلمان دیگرى را از شر ظالمى نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد، بلکه گاهى واجب مى‏شود، اما اگر بتواند توریه کند؛ یعنى: موقع قسم خوردن طورى نیت کند که دروغ نشود بنابر احتیاط واجب باید توریه نماید؛ مثلا اگر ظالمى بخواهد کسى را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده‏ اى؟ و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، می تواند بگوید او را ندیده‏ ام به این قصد که از پنج دقیقه پیش ندیده ‏ام. ( توضیح المسائل مراجع، ج ‏۲، ص ۶۲۳، انتشارات جامعه مدرسین، قم، چاپ هشتم، سال ۱۴۲۴ ق.)

در قانون کشور برای چنین افرادی مجازات در نظر گرفته شده است:

ماده 649 - هركس در دعواي حقوقي يا جزائي كه قسم متوجه او شده باشدسوگنددروغ يادنمايد به شش ماه تا دوسال حبس محكوم خواهدشد .

در روایات نیز برای قسم دروغ ، آثار و عواقبی ذکر شده است که به تعدادی از انها اشاره می کنیم:

الف. آثار دنیوی

امام باقر علیه السلام فرمودند: إِنَّ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ ع أَنَّ الْيَمِينَ الْكَاذِبَةَ وَ قَطِيعَةَ الرَّحِمِ تَذَرَانِ الدِّيَارَ بَلَاقِعَ مِنْ أَهْلِهَا وَ تُثْقِلُ الرَّحِمَ يَعْنِي انْقِطَاعَ النَّسْلِ (وسائل الشیعه ، ج 23 ، ص 202 -203.)

در کتاب علی علیه السلام آمده است: قسم دروغ و قطع رحم موجب می شود که خانه ها از اهلش خالی شوند (کنایه از ویرانی خانه ها یا فقر و تنگدستی صاحبان آنها است؛ یعنی خانه ها خالی از رزق و برکت می شوند) و موجب سنگینی رحم می شود؛ یعنی انقطاع نسل.

و در روایتی دیگر از این امام بزرگوار نقل شده است : فِي كِتَابِ عَلِيٍّ ع ثَلاثُ خِصَالٍ لا يَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّى يَرَى وَبَالَهُنَّ الْبَغْيُ وَ قَطِيعَةُ الرَّحِمِ وَ الْيَمِينُ الْكَاذِبَة یُبارِزُ اللّهَ بِها....(وسائل‏ الشيعة، ج23 ،ص 207.)

در کتاب امام علی علیه السلام آمده است : سه خصلت است که صاحبان انها نمی میرند مگر اینکه وبالشان را بیند: ستمکارى و از خویشان بریدن و قسم دروغ که نبرد با خداست.

امام صادق علیه السلام : مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ كَاذِبٌ فَقَدْ بَارَزَ اللَّهَ (وسائل الشیعه ، ج 23 ، ص203.)

هر کس سوگند یاد کند در حالی که می داند دروغ است با خدا مبارزه کرده است.

امام صادق علیه السلام : الْيَمِينُ الْغَمُوسُ يُنْتَظَرُ بِهَا أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ( الكافي، ج 7 ،ص 436.)

كسى كه قسم دروغ مى خورد تا چهل شب نتيجه شر آن را خواهد ديد.

امام صادق علیه السلام : الْيَمِينُ الصَّبْرُ الْكَاذِبَةُ تُورِثُ الْعَقِبَ الْفَقْر. (الكافي ،ج7 ،ص436 .)

سوگند دروغ براى بازماندگان فقر به بار مى‏ آورد .

 

ب. آثار اخروی

امام صادق علیه السلام: الْيَمِينُ عَلَى وَجْهَيْنِ إِلَى أَنْ قَالَ وَ أَمَّا الَّتِي عُقُوبَتُهَا دُخُولُ النَّارِ فَهُوَ أَنْ يَحْلِفَ الرَّجُلُ عَلَى مَالِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ أَوْ عَلَى حَقِّهِ ظُلْماً فَهَذِهِ يَمِينٌ غَمُوسٌ تُوجِبُ النَّارَ وَ لا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا. (وسائل الشیعه ، ج 23 ، ص215.)

سوگند بر دو نوع است : ... .نوعى كه عقوبتش ورود در آتش دوزخ است ، آن كه انسان به ستم بر ضد فرد مسلمان ، از جهت مالى يا حق (غير مالى ) او سوگند خورد. اين ، سوگند دروغ است كه مايه آتش است و هيچ كفاره اى در دنيا ندارد.

پیامبر صلی الله علیه و آله : ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ الْمَنَّانُ الَّذِي لا يُعْطِي شَيْئاً إِلا بِمِنَّةٍ وَ الْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَ الْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلْفِ الْفَاجِرِ ( وسائل الشيعة ،ج9 ،ص454.)

سه گروه هستند كه خداوند با ايشان سخن نمى گويد:خداوند با سه كس سخن نمى‏ گويد: كسى كه منت گذارنده است و چيزى را نمى‏ دهد مگر با منت، و كسى كه لباس خود را در زمين مى‏ كشد (تكبر مى‏ كند) و كسى كه متاع خود را با سوگند دروغ مى‏ دهد.

پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند: مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِباً يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ أَخِيهِ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ إِلا أَنْ يَتُوبَ وَ يَرْجِعَ (وسائل‏ الشيعة، ج23 ،ص 207.)

کسی که به واسطه سوگند دروغ مال برادرش ر ا قطع کند ، خداوند را ملاقات می کند در حالی که غضبناک است مگر اینکه توبه کند و برگردد.

إِنَّ الَّذِينَ يَشْترَُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمَانهِِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُوْلَئكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فىِ الاَْخِرَةِ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنظُرُ إِلَيهِْمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (آل عمران/77)

كسانى كه پيمان الهى و سوگندهاى خود (به نام مقدس او) را به بهاى ناچيزى مى‏ فروشند، آنها بهره‏ اى در آخرت نخواهند داشت و خداوند با آنها سخن نمى‏ گويد و به آنان در قيامت نمى‏ نگرد و آنها را (از گناه) پاك نمى‏ سازد و عذاب دردناكى براى آنهاست.

در این آیه مبارکه برای کسانی که قسم و سوگند دروغ می خورند 5 مجازات اخروی بیان شده است:

1. از نعمت های الهی در آخرت بی بهره می شوند.

2. در قیامت خداوند با آنها سخن نمی گوید.

3. در قیامت خداوند به انها نظر نمی کند.

4. از گناه پاک نمی شوند.

5. گرفتار عذاب دردناک می شوند.

تذکر : برخی از مفسرین منظور از أَيْمانِهِمْ را "شکستن قسم" می دانند اما برخی از مفسرین منظور از أَيْمانِهِمْ را " قسم هاى دروغ" می دانند. ( ر.ک: تفسیر نمونه،ج2،ص628 ؛ ترجمه مجمع البیان ، ج4،ص133؛ تفسیر اثنی عشر،ج2،ص155 ؛ تفسیر جامع الجوامع،ج1،ص445.)

در تفسير كلينى از ابن مسعود است كه از پيغمبر اكرم (ص) شنيدم كه ميفرمايد:هر كه قسم دروغ خورد كه بوسيله آن مال برادر مسلمانش را بخورد خداوند را با خشم و غضب ملاقات خواهد كرد و اين آيه را خواند.(به نقل از ترجمه مجمع البیان ، ج4،ص134.)